Interview zonder factcheck: in dit geval mag het
Ben je wel eens geïnterviewd? En vroeg je je daarna af of jullie wel hetzelfde gesprek hebben gevoerd? Ondanks dat mensen wat af kunnen babbelen, is het soms lastig om over te brengen wat je bedoelt. Als je zoals ik interviews afneemt die niet alleen de geïnterviewde, maar ook hun bedrijf of missie moeten representeren, is het soms zoeken. Als ik interviews afneem ben ik bezig met wat de geïnterviewde wil vertellen, wat het doel is van het interview en welke interviewvorm de meest bruikbare informatie bij de geïnterviewde naar boven haalt. Twee scholieren die mijn oma kwamen interviewen hadden een andere aanpak.
Mijn oma is enigszins dementerend. Haar kortetermijngeheugen glipt als een visje in en uit het zicht, dus dat werk laat ze over aan de kleine agenda waar ze alle afspraken en gebeurtenissen trouw in noteert. Hoe langer geleden, hoe beter ze een herinnering ophaalt. Dus toen ze door twee scholieren werd geïnterviewd over haar leven, verwachtten we geen problemen. Het project moest vereenzaming bij ouderen tegengaan (ook al heeft ze een secretaris nodig voor de hoeveelheid bezoek die ze krijgt) en het moest kinderen kennis laten maken met het leven van vroeger. De scholieren, twee blonde jochies van een jaar of elf, vroegen haar naar haar gezinssamenstelling, haar (overleden) man en haar eigen kinderen. Al deze informatie moesten ze uittypen zodat er een mooi boekje van gemaakt kon worden. Ik las het boekje met haar en leerde precies niks nieuws. Of eigenlijk kreeg ik een kijkje in een parallel universum.
Het aantal broers en zussen dat ze had veranderde per pagina, mijn aangetrouwde oom werd mijn opa, ik had opeens nog maar twee tantes en mijn oma had haar werk niet leuk gevonden (ze was gek op haar werk en vond het jammer dat ze dat als getrouwde vrouw niet meer mocht doen). Ik ging gelijk aan de haal met alle oorzaken die ik zou kunnen verzinnen voor deze nieuwe familiegeschiedenis. Tijdreizen? Kidnapping? Een verloren tweelingbroer die op pagina drie komt opdagen? Maar ik las de twee zinnen die me tot deze column dreven die veel mysterieuzer waren dan de verhalen die we samen konden bedenken.
Mevrouw Oma heeft de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Het was altijd mooi weer en er waren veel bombardementen.
en
Iedereen die erom vroeg, kreeg eten van haar vader. Behalve twee personen. Zij haalden het vel eraf, dus ze konden geen honger hebben. Haar vader zei: landverraders, en stuurde hen weg.
Ik las het lachend voor en ze rolde met haar ogen. Ze kon zich het gesprek misschien niet helemaal herinneren, maar ze kent zichzelf en dit verhaal. Het oorlogse weerbericht luidde in werkelijkheid als volgt: ze had in die tijd een hekel aan mooi weer, want dan vielen er bommen. De landverraders waren dat niet omdat ze het vel (van de melk) niet aten. Dit was alleen een teken dat ze niet echt honger hadden en haar vader was bang dat hun gasten op zoek waren naar zijn gezonde zonen om mee te nemen.
Ik vraag me af of de jonge journalisten veel over vroeger hebben geleerd. Misschien kunnen ze meer leren van haar gebruik van een notitieboekje in het heden dan lessen uit het verleden, maar voor mij was dit het leukste interview dat ik dit jaar heb gelezen.
Net als haar vader redt mijn oma zich goed met haar mensenkennis en ook zij deelt graag eten uit. Ze vroeg mijn vader of hij al een koekje had gehad. Hij zei iets te snel nee en stak zijn hand uit. Zij keek hem met toegeknepen ogen aan, lachte om de leugen en gaf hem toch nog maar een koekje.